• 20% niższe ryzyko demencji. W badaniu obejmującym 282 541 osób w Walii wykorzystano naturalny eksperyment związany z datą kwalifikacji do szczepienia. Szczepienie preparatem Zostavax wiązało się z szacowanym zmniejszeniem względnego ryzyka rozpoznania demencji o 20% w ciągu 7 lat. Bezwzględna różnica wyniosła 3,5 punktu procentowego.
• 51% niższy hazard rozpoznania demencji. W amerykańskim badaniu obejmującym 329 000 osób w wieku co najmniej 65 lat podanie dwóch dawek szczepionki Shingrix wiązało się z niższym o 51% hazardem rozpoznania demencji w porównaniu z osobami niezaszczepionymi. Obserwacja trwała około 1–3 lat. To wynik względny, nie bezwzględny.
• Dlaczego szczepienie mogłoby chronić mózg? Rozważane mechanizmy obejmują ograniczenie reaktywacji wirusa ospy wietrznej i półpaśca (VZV), zmniejszenie przewlekłego stanu zapalnego oraz modulację odpowiedzi immunologicznej. Podobne zależności obserwowano również w badaniach dotyczących szczepień przeciw RSV oraz błonicy, tężcowi i krztuścowi.
• Odporność i mózg są ze sobą powiązane. Coraz więcej danych wskazuje, że ogólnoustrojowe procesy zapalne i funkcjonowanie komórek odpornościowych mogą mieć znaczenie dla rozwoju chorób neurodegeneracyjnych. Dokładne mechanizmy tych zależności nadal pozostają przedmiotem badań.
• Co wynika z tego dla praktyki? Szczepienie przeciw półpaścowi ma udowodnioną skuteczność w zapobieganiu półpaścowi i jego powikłaniom. Potencjalne ograniczenie ryzyka demencji byłoby dodatkową korzyścią, ale wymaga potwierdzenia w dalszych badaniach.
Ograniczenia: Są to badania nierandomizowane, a obserwowane zależności mogą być częściowo związane z różnicami między osobami szczepionymi i nieszczepionymi. Eksperyment naturalny z Walii ogranicza część tych błędów, ale nie usuwa wszystkich niepewności.
Wnioski:
Szczepienie przeciw półpaścowi wiąże się z mniejszym o ok. 20 % ryzykiem rozpoznania demencji (wyniki są obiecujące, ale nie stanowią jeszcze ostatecznego potwierdzenia działania przyczynowego).
Rozważane mechanizmy obejmują ograniczenie reaktywacji wirusa ospy wietrznej i półpaśca (VZV), zmniejszenie przewlekłego stanu zapalnego oraz modulację odpowiedzi immunologicznej (podobne zależności obserwowano również w badaniach dotyczących szczepień przeciw RSV oraz błonicy, tężcowi i krztuścowi).
