• Depresja i lęk: badania randomizowane i metaanalizy wskazują, że aktywność fizyczna może zmniejszać nasilenie objawów. W metaanalizie 218 badań z udziałem 14 170 osób z depresją korzystne efekty obserwowano m.in. dla marszu, biegania, jogi i treningu siłowego.
• Pamięć i funkcje poznawcze: aktywność fizyczna może wspierać pamięć, uwagę i zdolność uczenia się. W niektórych badaniach interwencyjnych wykazano również korzystne zmiany w obrębie hipokampa, struktury mózgu istotnej dla pamięci.
• Ryzyko otępienia: większa aktywność fizyczna wiąże się z mniejszym ryzykiem otępienia, w tym choroby Alzheimera. Są to jednak głównie dane obserwacyjne, które nie pozwalają jednoznacznie potwierdzić związku przyczynowo-skutkowego.
• Schizofrenia: dostępne metaanalizy sugerują, że ćwiczenia aerobowe mogą poprawiać ogólne funkcjonowanie poznawcze. Wyniki są obiecujące, choć wymagają potwierdzenia w większych badaniach.
• Dlaczego ruch wpływa na mózg? Między innymi poprzez poprawę funkcjonowania naczyń krwionośnych, regulację procesów zapalnych, metabolizm i neuroplastyczność. Znaczenie może mieć także tzw. oś mięśnie–mózg, w której uczestniczą miokiny uwalniane podczas skurczów mięśni.
Ile aktywności może przynosić korzyści?
Według WHO dorośli powinni dążyć do:
150–300 minut aktywności aerobowej o umiarkowanej intensywności tygodniowo albo 75–150 minut aktywności intensywnej;
ćwiczeń wzmacniających mięśnie co najmniej 2 razy w tygodniu.
Co ważne, badania obserwacyjne wskazują, że nawet około 75 minut umiarkowanej aktywności tygodniowo wiąże się z mniejszym ryzykiem rozwoju depresji. Nie trzeba zatem od razu osiągać pełnego zalecanego poziomu, aby potencjalnie odnieść korzyści.
Najważniejsze w praktyce? Aktywność fizyczna powinna być dobierana indywidualnie, z uwzględnieniem stanu zdrowia, możliwości, preferencji i bezpieczeństwa. Dla części osób punktem wyjścia może być nawet pięciominutowy spacer.
Ograniczenia: omawiana publikacja jest artykułem przeglądowym, a nie nowym badaniem klinicznym. Siła dowodów różni się między ocenianymi efektami. Część wyników pochodzi z badań obserwacyjnych, a niektóre analizy badań interwencyjnych cechują się niską pewnością dowodów.
Ruch jest ważnym elementem opieki zdrowotnej, ale nie zastępuje farmakoterapii ani psychoterapii, gdy są wskazane.
Wnioski:
Regularny ruch może korzystnie wpływać na zdrowie psychiczne, pamięć oraz funkcje poznawcze i powinien stanowić integralny element profilaktyki i leczenia, dostosowany do możliwości pacjenta.
W badaniach wykazano mniejsze nasilenie objawów depresyjnych i lękowych, niższe ryzyko rozwoju otępienia, w tym choroby Alzheimera, poprawę pamięci oraz zdolności poznawczych i lepsze funkcjonowanie u chorych ze schizofrenią.

